Kaleidoscoop

Wat is Kaleidoscoop?

Kaleidoscoop is een VVE-methode; een methode voor vóór- en vroegschoolse educatie.

Belangrijke elementen van Kaleidoscoop zijn:

  • Actief Leren (het kind is betrokken bij zijn omgeving)
  • Sleutelervaringen (‘ontwikkelingsgebieden’. Ze bieden een kader om de ontwikkeling van kinderen in kaart te brengen)
  • Dagschema (zorgt voor een vertrouwde volgorde, waarbij het kind vrije keuzes heeft)
  • Leeromgeving (stimulerend en alles heeft een eigen vaste plek)
  • Observatie (door te observeren krijgt de medewerker een goed beeld van het kind en aanknopingspunten voor (vervolg-)handelen)
  • Interactie (het kind neemt eigen initiatief en is betrokken bij wat er gebeurt)
  • Taalontwikkeling (uitingsvorm van zichzelf: kinderen leren te praten door zich vrijelijk te uiten over wat ze meemaken)
  • Ouders (bij alles hecht Kaleidoscoop sterk aan goede samenwerking met ouders en ziet hen daarbij als partners)

Hoe ziet Kaleidoscoop er bij Kinderopvang Hof van Twente in de praktijk uit?

Hoeken
Bij Kaleidoscoop is de groepsruimte ingericht in aantrekkelijke “hoeken” met uitdagende materialen waarmee kinderen graag spelen. Voor peuters en kleuters is er altijd een huis, een bouwhoek, een atelier en een boekenhoek. Vaak is er ook een zand- en waterhoek en een mini-stad (met puzzels, lego en ander constructiemateriaal). Soms is er een ”wisselhoek”, die steeds van invulling of thema verandert. De ene keer is het een kappershoekje, de andere keer een reisbureau. De groepen hebben bijvoorbeeld een knutselhoek, een huishoek, een bouwhoek en een muziekhoek.

Voor elke hoek kunnen materialen gebruikt worden die kinderen ook thuis tegenkomen. Dit zijn materialen om mee te mengen en te verven, om mee te werken in het tweedimensionale vlak, om mee te bouwen en om mee te schrijven. Voorts zijn er muziekinstrumentjes aanwezig.

De hoeken zijn van elkaar gescheiden door lage kasten, zodat de kinderen de materialen zelf kunnen pakken en weer opruimen. Het materiaal wordt in doorzichtige bakken en in open kasten opgeborgen zodat het goed zichtbaar is. Op planken en bakken zijn labels geplakt, zodat de kinderen weten waar ze het materiaal kunnen vinden en weer kunnen opbergen.

Dagschema
Kaleidoscoop hanteert een vaste tijdsindeling. Dit noemen we het “dagschema”. Door de vaste volgorde van activiteiten weten de kinderen al wat er gaat gebeuren. Dit geeft hen houvast.

Het dagschema hangt voor de kinderen zichtbaar in de groepsruimte. Door middel van foto’s of tekeningen zijn de verschillende onderdelen aangegeven. Voor de kinderen is het zelfstandig spelen het belangrijkste onderdeel van het dagschema.

Het zelfstandig spelen begint met vooruitkijken: de medewerkers moedigen de kinderen aan om te laten zien en/of te verwoorden wat ze willen gaan doen. Naarmate kinderen ouder worden, zijn ze steeds beter in staat om aan te geven wat ze van plan zijn.

Na het vooruitkijken gaan de kinderen speelwerken in de hoeken. Wanneer een kind dit voor het eerst doet, zal het vaak van plan veranderen, maar tegen de tijd dat een kind 6 jaar is, weet het heel goed wat het wil en kan het zijn plan ook helemaal uitvoeren.

De pedagogisch medewerker heeft de mogelijkheid om spontaan te kunnen inspelen op de interesses en ideeën van kinderen. Na het speelwerken is het tijd voor opruimen, waaraan de kinderen actief meedoen, samen met de volwassenen.

Tot slot vertellen de kinderen wat ze hebben gedaan en laten elkaar zien wat ze hebben gemaakt. Dit heet terugkijken.

Elke dag gaan de kinderen ook speelleren in een kleine groep. Hiervoor bedenkt de pedagogisch medewerker een speciale activiteit die aansluit bij de ontwikkeling van de kinderen. En natuurlijk spelen de kinderen elke dag buiten of in een ruimte waar geklommen, geklauterd en gerend kan worden.

Voorbeeld van dagschema voor een ochtend of middag

  • Kring/begroeting
  • Vooruitkijken
  • Speelwerken
  • Opruimen
  • Terugkijken
  • In de kring met drinken en fruit
  • Speelleren in de kleine groep
  • Speelleren in de grote groep
  • Buiten spelen
  • Afscheid

Bij Kaleidoscoop ondersteunt de pedagogisch medewerker de kinderen tijdens het spel. Ze stelt vragen en moedigt aan om nieuwe dingen te leren en problemen zelf op te lossen.

De pedagogisch medewerker kijkt goed naar een kind en maakt notities wat het doet. Op deze manier weet een pedagogisch medewerker hoe een kind zich ontwikkelt. Op basis daarvan bedenkt ze activiteiten voor de kleine en grote groep. De pedagogisch medewerker praat veel met een kind.

De pedagogisch medewerker reageert op de uitingen van kinderen die bijvoorbeeld de taal nog niet spreken. Ze gaat erop in en reikt nieuwe kennis aan. Er wordt veel voorgelezen en de kinderen krijgen de gelegenheid om iets te vertellen. Door zorgvuldige observatie van individuele kinderen zijn de medewerkers op de hoogte van het niveau van de ontwikkeling. Dit is nodig om de juiste interacties met kinderen te kunnen toepassen. Het observatie-instrument is mede gebaseerd op sleutelervaringen.

Voor elk kind wordt er een observatieformulier ingevuld. Wanneer het kind 4 jaar wordt gaat het overdrachtsformulier met het kind mee naar de basisschool. Dit gebeurt alleen na toestemming van de ouders.

Bij mogelijke stagnatie van de ontwikkeling van een kind kan de pedagogisch medewerker advies vragen aan de leidinggevende. Ook is het mogelijk om advies te vragen aan de JGZ verpleegkundige. Indien wenselijk stelt de pedagogisch medewerker in samenspraak met de ouders en leidinggevende een “activiteitenplan” op. Het gaat hierbij, naast de taalontwikkeling om de ontwikkeling op sociaal, creatief, zintuigelijk, motorisch en cognitief gebied.

Wat heeft een kind aan Kaleidoscoop?

De doelen die de methode zichzelf stelt t.a.v. het kind zijn:

  • Het wordt zelfstandig
  • Het kan plannen maken en uitvoeren
  • Het leert zichzelf goed in taal uit te drukken
  • Het leert na te denken
  • Het kan omgaan met anderen
  • Het leert problemen op te lossen
  • Het krijgt zelfvertrouwen en een positief zelfbeeld

Uit onderzoek blijkt, dat Kaleidoscoop kinderen voor zover als mogelijk, goed voorbereidt op het onderwijs in lezen en schrijven, rekenen en andere vakken. Zelfstandigheidsbevordering is hiervan een onderdeel.

Een ouder kent zijn kind als geen ander. Daarom heeft de pedagogisch medewerker graag contact met de ouder. De pedagogisch medewerker wil graag samenwerken met de ouder aan de ontwikkeling van een kind. Vragen en opmerkingen kunnen met de pedagogisch medewerker besproken worden. Ook vinden we het belangrijk dat de ouder betrokken wordt bij wat er in de groep gebeurt.

Op de website van het Nederlands Jeugdinstituut kunt u meer over Kaleidoscoop lezen.